De Gladiator
“s Middags vonden in het Flavisch Amfitheater de gladiatorengevechten plaats. Hun naam is afgeleid van het korte zwaard dat ze tijdens de gevechten gebruikten: het ”gladius“. De Romeinse gladiator leerde de gladiatorenkunst in ”ludi“, scholen die leken op kazernes of gevangenissen en die overal in het rijk te vinden waren; hij sliep in kleine cellen die rondom de binnenplaats waren gelegen waar hij trainde.
De ludi stonden onder leiding van een eigenaar (de lanista), de trainer van de gladiatoren die absolute macht over hen had. In Rome boden de keizerlijke ludi (de enige erkende scholen) onderdak aan wel 2000 mannen: de “ludus matutinus”, waar de jagers op wilde dieren werden opgeleid, de “ludus gallicus”, de “ludus dacicus” en de “ludus magnus”.
Gladiatoren konden krijgsgevangenen, misdadigers, veroordeelden, slaven, ter dood veroordeelden of vrije mannen zonder toekomst zijn; ze konden onervaren zijn of echte professionals, vooral de krijgsgevangenen die, na verschillende gewapende conflicten, gevechten, veldslagen en ontberingen te hebben meegemaakt, bijzonder gehard en strijdvaardig waren en vaak afkomstig waren uit verre landen zoals Thracië en Germanië. Deze figuren waren het meest gewild en aangezien ze geen andere mogelijkheid hadden om een waardig bestaan te leiden, boden ze zich graag aan en zetten ze zich volledig in voor de gevaarlijke carrière van gladiator.
Ook vrouwen vochten, maar ze waren zeer zeldzaam en daarom ook zeer gewild. De populariteit van de winnende gladiator was werkelijk opmerkelijk: het volk prees hem de hemel in, volgde de gevechten en de voorstellingen met passie, en zijn naam werd beroemd.
De gladiatoren trainden verschillende aanvals- en verdedigingstechnieken met behulp van diverse wapens, en afhankelijk van het soort wapen en de techniek die ze gebruikten, werden ze “cetervari”, “secutores”, “reziari”, “mirmillones” en “traces” genoemd.
In de gevechten stonden altijd verschillende paren gladiatoren tegenover elkaar; de meest klassieke gevechten waren die tussen de “reziari” en de “mirmilloni” en tussen de “traci” en de “secutores”.
De gladiator die zijn tegenstander had verslagen, wendde zich tot het publiek in het amfitheater om te vragen welk lot de menigte de verslagen gladiator wilde toebedelen, en de menigte besliste met een handgebaar over leven of dood: de duim omhoog, “mitte” (gespaard), betekende dat hij moest blijven leven, en de duim omlaag, “jugula” (dood), betekende dat hij moest sterven. Uiteindelijk was het echter de keizer of degene die het betreffende spektakel organiseerde die met zijn duim het lot van de verslagen gladiator bepaalde.
Elke gedode gladiator kostte de keizer of de organisator van het spektakel een zeer hoog bedrag, en het spreekt voor zich dat zij niet zomaar om hun dood vroegen; waarschijnlijk hing het ook af van de grote vraag van het toeschouwerspubliek.
De gladiatorengevechten waren geïnspireerd op mythologische verhalen, waarbij men er altijd naar streefde om met nieuwe spektakels en ideeën te komen om het publiek niet te vervelen, en waarbij ook groteske situaties werden opgevoerd die de menigte tegelijkertijd vermaakten en opwonden.
Gladiatoren waren in feite gevangenen en konden niet ontsnappen; ze konden hun vrijheid alleen terugkrijgen door in de arena te vechten en te hopen dat een of andere machtige figuur hun moed en kracht zou opmerken en zou besluiten hen vrij te laten. Deze hoop leefde in de harten van de gladiatoren en hielp hen hun lot beter te verdragen.
De gladiator leidde dus een zwaar en zeer riskant leven. Hij vocht voor zijn leven, voor zijn vrijheid en voor roem, en het Romeinse volk waardeerde en was gefascineerd door de kracht en moed van de zegevierende gladiator, die zo tot een grote held uitgroeide.
Wie waren de Romeinse gladiatoren?
Gladiatoren: slaven, krijgsgevangenen, maar ook vrije mannen. Men kon er ook voor kiezen om gladiator te worden.
Vanaf de eerste eeuw v.Chr. werden, naast krijgsgevangenen, ook grote aantallen slaven die zich schuldig hadden gemaakt aan zeer ernstige misdaden gedwongen om gladiator te worden.
Ze waren verplicht om naar een gladiatorenschool te gaan en in de meeste gevallen werd hun doodstraf uitgesteld, maar ze hadden ook de kans om zich te rehabiliteren.
Sommige gladiatoren slaagden erin een plaats in de samenleving terug te winnen door in de arena te vechten en moed en vaardigheid te tonen met prestaties die de goedkeuring van het publiek wegdroegen.
Voor sommige slaven waren de vooruitzichten nog slechter; sommigen werden ter dood veroordeeld door wilde dieren (ad bestias). Ook burgers die zeer ernstige misdrijven begingen, konden worden veroordeeld tot een gruwelijke dood in de arena, door het zwaard (ad gladium), en voor andere slaven was er een nog tragischer dood, door kruisiging (crucifixio).
De meeste gladiatoren werden dus in deze rol gedwongen, maar er waren ook vrije mannen die zich vrijwillig aanmeldden omdat ze gefascineerd waren door het risico en het geweld.
Deze mannen sloten een contract voor een bepaalde periode en gingen naar de gladiatorenscholen om zich voor te bereiden op de gevechten.
Velen deden het voor het geld, anderen omdat ze aangetrokken werden door de intense emoties die de gevechten teweegbrachten, en weer anderen om een toestand van grote armoede achter zich te laten die het voor hen erg moeilijk maakte om te leven en een waardige plaats in de samenleving te vinden.
De meeste vrije burgers die in dienst traden, waren militairen die uit dienst waren gekomen en die, na zoveel geweld te hebben meegemaakt, zich niet meer in het normale stadsleven konden integreren.
Het kwam ook voor dat de zonen van ridders en senatoren als vrijwilligers in de arena vochten, misschien maar één keer en met minder gevaarlijke wapens; waarschijnlijk deden ze dat om iets te bewijzen of om op de een of andere manier hun leven te veranderen.
Ook sommige aristocraten vochten in de arena zonder de opleiding van de gladiatorenscholen te hebben gevolgd. Senatoren en ridders werden tijdelijk gladiator, hetzij voor hun plezier, hetzij omdat ze daartoe gedwongen werden door de keizer, die hen iets wilde laten betalen.
Het lijkt erop dat zelfs de keizers zelf de aantrekkingskracht van de gevechten in het Colosseum niet konden weerstaan.
Sommigen van hen, zoals Titus, Hadrianus, Caligula en de beroemde Commodus, die regelmatig in de rol van gladiator optrad, traden op in de arena.
Voor het gemak leek het een echte hobby te zijn, een soort spel en vermaak, en het is duidelijk dat geen enkele gladiator het ooit zou hebben aangedurfd zijn keizer kwaad te doen…
Levensverwachting van de gladiatoren in Rome
Hoe lang was de levensverwachting van gladiatoren? In welke toestand betraden ze de arena? Hoe kon een gevecht in de arena voor een gladiator aflopen?
Ruzie maken met je collega's en vrienden.
Een gevecht in de arena kon voor een gladiator op vijf verschillende manieren aflopen: de gladiator kon winnen of gedood worden, hij kon door het volk of door de keizer worden geëxecuteerd nadat hij zich had overgegeven, hij kon dankzij gratie levend de arena verlaten en als het gevecht in een gelijkspel eindigde, kon hij samen met zijn tegenstander de arena verlaten.
Telkens wanneer een gladiator het gevecht aanging, wist hij dat de kans om te sterven vrij groot was, zowel in de arena als door de opgelopen verwondingen. Gladiatoren die zich heldhaftig gedroegen, hadden meer kans om door het volk te worden gespaard.
Veel gladiatoren stierven op jonge leeftijd, soms al na één enkel gevecht.
Als ik probeer me voor te stellen hoe de gladiatoren zich voelden terwijl ze trainden, terwijl ze dezelfde scholen en woonruimtes deelden, besef ik dat het voor velen van hen waarschijnlijk moeilijk was om een paar woorden te wisselen met de vriend die in de arena een vijand zou worden die ze moesten bevechten en misschien zelfs doden, of door wie ze zelf gedood zouden worden.
De stress waaraan de gladiatoren dagelijks werden blootgesteld, was zeker geen pretje, en de levensomstandigheden waren allesbehalve gemakkelijk, vooral voor degenen die niet erg bekend waren en als middelmatige vechters werden beschouwd.
Het lijkt er namelijk op dat veel gladiatoren, vooral de nieuwe rekruten, vaak probeerden te ontsnappen. Het schijnt ook dat veel gladiatoren die niet als helden of grote strijders werden beschouwd, vanwege hun zeer zware dagelijkse leven de voorkeur gaven aan zelfmoord boven de vernedering en de eervolle dood die hen in de arena te wachten konden staan.
De oorsprong van de gladiatorengevechten of gladiatorspelen
Hoe zijn de gladiatorengevechten of gladiatorspelen ontstaan? Wanneer vonden de gladiatorengevechten plaats?
De gladiatorengevechten en de dodenverering.
De gladiatorengevechten (munera) vinden hun oorsprong in de dodenverering. We zien dat er al in de Ilias van Homerus wordt verteld dat ter ere van de overleden held Patroclus rouwspelen werden gehouden en dat hiervoor gevangenen werden geofferd, die tot de dood moesten vechten. Men geloofde dat de geest van de overledene door deze offers vrede zou vinden; het waren ware magische rituelen.
Het lijkt erop dat de eerste Romeinse spelen teruggaan tot de tijd van Tarquinius Priscus, toen Rome onder de invloed van de Etrusken stond, maar de gladiatorengevechten kwamen pas veel later op.
In 264 v.Chr. vond het eerste gladiatorengevecht plaats ter ere van de tiende Junio Bruto Pera tijdens de begrafenisceremonie.
Al snel werden gladiatorengevechten een onmisbaar onderdeel van de begrafenisceremonies van de Romeinse edelen, maar ook van bijzondere evenementen en de feestelijkheden in het dagelijks leven van Rome.
“[…] de inferiae zijn offers voor de overledenen, die aan het dodenrijk worden gebracht. Het was ongetwijfeld gebruikelijk om krijgsgevangenen te doden voor de graven van dappere mannen: toen dit gebruik wreed begon te lijken, leek het gepast om de gladiatoren, de zogenaamde bustuarii, naar de busta […] te laten vechten voor de graven.”
(commentaren op Vergilius’ Aeneis, boek X, 519)
Naast de gladiatorengevechten, executies en jachtvoorstellingen met wilde dieren kwamen daar ook tragedies en komedies bij, en vanaf 186 v.Chr. begonnen ook Griekse professionele atleten in Rome op te treden.
Een ander groot spektakel was de wagenrace, waarbij degenen die als eersten met hun door vier paarden getrokken wagen de finishlijn passeerden, grote roem verwierven onder het Romeinse volk.
Maar ondanks de verscheidenheid aan voorstellingen was de favoriet altijd die van de gladiatorengevechten, die werden georganiseerd door openbare ambtenaren die door het volk waren gekozen.
Om naam te maken en in de gunst van het volk te komen, moest men een onvergetelijke show opvoeren met allerlei weelderige en kostbare vermakelijkheden.